Bolesław II († 1368), z przydomkiem Mały (Parvus), książę świdnicki, później także świdnicko-jaworski, jeden z ostatnich udzielnych, niepodległych zwierzchnictwu czeskiemu Piastów śląskich. Był obok trzech sióstr: Elżbiety, Konstancji i Beaty, oraz brata Henryka, najstarszym z pięciorga dzieci Bernarda świdnickiego i żony jego Kunegundy Łokietkówny. Urodził się przypuszczalnie w maju r. 1312. W interesie przeciwstawienia się zaborczym tendencjom ze strony Luksemburgów nawiązał B. rozległe stosunki polityczne z największemi ówczesnemi potęgami dynastycznemi, a w pierwszym rzędzie z krakowskim dworem Kazimierza W., którego był siostrzeńcem, i z węgierskim dworem, z którym był również spokrewniony przez siostrę matki, Elżbietę Łokietkównę, trzecią żonę Karola Roberta. Stosunki te zadzierzgnęły się jeszcze ściślej przez zamążpójście Katarzyny, córki Karola Roberta, za Henryka II świdnickiego, młodszego brata B-a. Wygrywał też B. przeciw Luksemburgom stosunki z cesarskim podówczas domem Wittelsbachów bawarskich. Dzielił więc z cesarzem trudy wyprawy lombardzkiej, a 4 VIII 1329 widzimy go w obozie jego pod Pawją. Nie zaniedbał też B. zawrzeć związków rodzinnych z innymi wrogami Luksemburgów, a mianowicie z Habsburgami. W lecie r. 1338 ożenił się bowiem z Agnieszką, córką Leopolda austrjackiego. W umowie z 21 VI 1338 przyznał B. Agnieszce tytułem oprawy Strzegom z okręgiem z tem, że gdyby jako wdowa po nim ponownie, wyszła zamąż, to brat B-a Henryk będzie władny z jej rąk ten gród wykupić za 12 tysięcy grz. sr. Przewodnią myślą polityki B-a było zachowanie i obrona niepodległości księstwa świdnickiego przed naciskiem najpierw militarnym (1345–8), potem dyplomatycznym ze strony Luksemburgów: Jana i Karola. W czasie układów sukcesyjnych z Luksemburgami (1350, 1353, 1356 i 1359) B. uświadomił sobie, że wobec chwiejności Wittelsbachów i niemożności liczenia w tym czasie na Kazimierza W., pochłoniętego w zupełności sprawą ruską, i na Ludwika W., zaabsorbowanego sprawami bałkańskiemi, byłby skazany wyłącznie na własne siły. Z walk w pierwszej fazie swych rządów, wyszedł B. nietylko obronną ręką, ale nawet wzmocniony. Pomimo utraty wydartego mu podstępnie przez Jana Luksemburczyka Głogowa (1331), którego w imieniu swej siostry Konstancji, wdowy po Przemku głogowskim, był tutorem, a później straconego także chwilowo w ogniu wojny czesko-polskiej Landshutu, odparł B. zwycięsko spod oblężonej Świdnicy króla Jana Luks. W okresie tym skupił w drodze zastawów rozmaite części ks. ziembickiego, należącego do jego stryja B-a, a od r. 1336 wasala czeskiego. W r. 1344 po śmierci młodszego brata Henryka, stał się B. wyłącznym panem księstwa świdnickiego, a po śmierci bezdzietnego stryja Henryka I jaworskiego (maj 1346) – na zasadzie łączącego ich traktatu wzajemnego dziedziczenia – całego księstwa jaworskiego. Na mocy umowy sukcesyjnej, zawartej między bezdzietnym B-em a ces. Karolem IV w Pradze 13 XII 1350, miał poślubić w przyszłości 11-o miesięczny syn ces. Karola IV Wacław księżniczkę Annę, przyszłą dziedziczkę księstwa świdnicko-jaworskiego, córkę zmarłego Henryka II świdnickiego. Tymczasem przedwczesna śmierć małego Wacława (grudzień 1351) pogrzebała całą tę kombinację. Niebawem sprawa sukcesji jaworsko-świdnickiej nabrała znaczenia, gdy Karol IV, owdowiawszy, wystąpił sam jako konkurent do ręki Anny, bratanicy Bolka. Ślub odbył się na Węgrzech w Budzinie 1 VI 1353, przyczem Ludwik, główny promotor tego małżeństwa, w imieniu własnem jako przyrodni brat Anny świdnickiej i w imieniu nieobecnego na tym ślubie Kazimierza W. zrzekał się pretensyj do księstwa świdnicko-jaworskiego, do pozostających w ręku króla polskiego na prawie zastawu grodów śląskich: Kluczborka, Byczyny i Wołczyna, oraz jego pretensyj pieniężnych u Luksemburgów, a wzamian za to ces. Karol IV rezygnował ze swojego dotychczasowego zwierzchnictwa nad ks. płockiem oraz z roszczeń do innych księstw mazowieckich. Akt sukcesyjny wystawił B. dopiero po przybyciu z Budzina pary cesarskiej do Świdnicy (3 VII 1353). Sprawa nie była jeszcze przesądzona na korzyść Luksemburgów, gdyż zapis stawał się ważny, o ile B. nie pozostawi syna i o ile sam cesarz z Anną doczeka się potomstwa. B. zastrzegł nadto dożywocie na ks. świdnickiem i jaworskiem żonie Agnieszce tak, że dopiero po jej śmierci spadłyby te księstwa na dziedziców cesarza i jego żony Anny. Kazimierz W. dopiero w trzy lata później (Praga 1 V 1356) wystawił w tej materji dwa wiążące akty, pierwszy w sprawie Płocka i wydania wzmiankowanych wyżej grodów śląskich, i to narazie nie bezpośrednio w ręce Piastów brzeskolignickich, ale w dożywotnie posiadanie B-owi z zastrzeżeniem dla siebie wyłożonych na nie sum zastawnych, i drugi, odwołujący jego prawa jako króla polskiego do księstwa świdnicko-jaworskiego.
Teraz wyzyskuje energicznie B. swoje przyjazne stosunki z cesarzem. Ponieważ cesarz początkowo nie miał z Anną syna (Wacław urodził się 26 II 1361), przeto Karol snuł nowe kombinacje sukcesyjne, a B. umiał je wyzyskać z największą korzyścią dla rozszerzenia swojego śląskiego władztwa. Ekspansja ta miała charakter – wyjąwszy Grotkowa, odebranego przez B-a kapitule wrocławskiej zbrojną ręką (styczeń 1360) – nawskróś pokojowy. Polegała bowiem na skupowaniu przez B-a w drodze zastawów, i to dożywotnio tylko, leżących w najbliższem sąsiedztwie jego księstwa posiadłości. Po Reichenstein z kopalnią złota (1356) na terytorjum ks. ziembickiego objął w dożywocie Kluczbork, Byczynę i Wołczyn (1356), w dwa lata później odkupioną od Wacława brzesko-lignickiego połowę księstwa brzeskiego i przelotnie także Goldberg. W r. 1359 przy sposobności przeprowadzenia regulacji granicy czesko-świdnickiej otrzymał B. prócz dawniej pozyskanego Schömbergu dwa dalsze czeskie grody z miastem Friedlandem. 16 VI 1359 odstąpił mu Przemko cieszyński za 2300 grz. sr. ziemię siewierską. Dalszym sukcesem było uznanie przez cesarza praw siostry Konstancji do Głogowa i oddanie B-wi przez cesarza królewskiej połowy księstwa głogowskiego i ścinawskiego. Ostatnim nabytkiem B-a były nabyte w r. 1368 od Bolka II ziembickiego Kąty z okręgiem. Przez te nabytki stał się B. panem całego nieledwo średniego i dolnego Śląska. A ponieważ poza Śląskiem w drodze wykupu od margrabiego miśnieńskiego objął B. w dożywotnie posiadanie rozległe Łużyce Dolne (1364), więc nietylko udzielnością swoją, którą zachował do końca życia, ale i rozmiarami swego władztwa prześcignął wszystkich współczesnych Piastów śląskich.
Możność dysponowania przez B-a tak znacznemi sumami świadczyła o jego zamożności i zasobności, wystawiała mu świadectwo wzorowego gospodarza. Źródłem wysokich dochodów były kwitnące miasta, zwłaszcza stołeczna Świdnica, której potrafił zapewnić wszystkie korzyści gospodarcze swych dobrych stosunków z Czechami, a przedewszystkiem z Polską. W rządach wewnętrznych, które należały, podobnie jak rządy dziada Bolka I, do rządów silnej ręki, opierał się B. na patrycjacie i rycerstwie. Wstępując w ślady swego dziada, wydał B. ponownie przywilej żydom. Zmarł 28 VII 1368 bezpotomnie, pozostawiając po sobie wdowę Agnieszkę, która według litery zawartego układu sukcesyjnego objęła dzielnicę świdnicko-jaworską w dożywocie (tj. do r. 1392). Za przykładem innych Piastów świdnickich pochowany został B. w klasztorze grysowskim.
Chron. Princ. Pol., Mon. Pol. Hist. III; Grünhagen, Regesten z. schl. Geschichte; Wutke, Stammtafeln; Gospos E., Politik Bolkos II v. Schweidnitz-Jauer, Halle a. S. 1913; Kochanowska-Wojciechowska J., Stosunek Śląska do Polski, P. 1928; Historja Śląska, Kr. 1933, I.
Adam Kłodziński